अहिले देशमा चुनावी सरगर्मी बढेको छ । चैत्रमा चुनाव हुने घोषणाले बिभिन्न दलहरु आ आफ्नो अधिवेशन तथा पार्टी प्रवेश कार्यक्रम गर्नमा उत्साहित देखिन्छन । यति मात्र नभई सधै काठमाण्डौलाई मात्र आफ्नो कर्मथलो मान्दै आएका नेता देखि मन्त्रीहरु समेत नेपालका बिभिन्न ठाउँमा गई चुनावी प्रचार प्रसार गर्नमा तल्लीन देखिन्छन । चुनावको तयारी भन्दा पनि फरक नपर्ला तर निर्वाचनमा सबैभन्दा महत्वपुर्ण चिज भोट हो । जुन जनताले आफुनो नेतृत्व चयनका लागि मतदान गर्छन । यसैले त निर्वाचन आयोगले समेत यसलाई मध्यनजर गरी मतदान गर्नबाट कोही नछुटुन भन्ने उद्येश्यले जिल्ला जिल्ला देखि गाउँ गाउँ सम्म फोटो सहितको मतदाता परिचय पत्र बनाउनका लागि सबैको फोटो खिच्न तथा तथ्याङ संकलन गर्नमा ब्यस्त देखिन्छन ।
यसो हेर्दा बिगतमा समय भन्दा यसपटक मतदाता संख्यामा बृद्धि हुने तथा भोट पनि अधिक हालिने अनुमान गर्न सक्न्छि । तर यस पटक बिगतमा भन्दा भोट हाल्नेको संख्यामा कमी आउँछ भन्दा अपत्यारिलो लाग्न सक्छ । तर यो यथार्थ हो, कारण निर्वाचन आयोगको नया नियम ।
सबै मतदातालाई थाहै छ, यस अघि अछाममा नागरिकता पाएका ब्यक्तिको अक्सर बसोबास काठमाण्डौ रहेको खण्डमा उसले काठमाण्डौ नै मतदान स्थल कायम गरी मत खसाल्न सक्ने प्रावधान थियो । भन्नुको अर्थ कोही कसैको गाउँको नागरिकता छ र अक्सर बसोबास शहरको छ भने शहरमै पनि पायक पर्ने स्थानमा मतदान स्थल कायम गरी मत खसाल्न सक्ने ब्यवस्था थियो । तर अब यो ब्यबस्थालाई हटाईएको छ ।
अब जो कोहीले पनि यस अघि कही कतैको मतदान स्थलमा मत खसाल्दै आएको भएपनि अब देखि नयाँ मतदाताहरुको नागरिकतामा भएको ठेगानामा नै मतदाता परिचय पत्र पुग्ने र त्यहीबाट भोट खसाल्नुपर्ने बाध्यता कायम गरिएको छ । यसले मत खसाल्नेको संख्यामा कमी आउने पक्का छ । कारण निर्वाचन हुने दिन सबै यातायातका साधन बन्द हुन्छ । अब काठमाण्डौको मानिस अछाममा गएर भोट हाल्नु कल्पनामै सिमीत हुन्छ । वा भनौ गाडी बन्द रहने भएकोले सबै शहरबाट गाउँ गएर भोट खसाल्छन भन्ने पनि छैन । त्यस्तै यदि कोही एकदिन अगाडि नै गईहाले भने सम्भव होला तर कतिको त गाउँको नागरिकता मात्र छ । त्यहाँ सम्पति भएपनि घर छैन । भोट हाल्न गएपनि कहाँ बस्ने भनेर चिन्ता हुने पनि त्यतिकै छ । यस्ता बिभिन्न कारणले मत हाल्नेको संख्यामा कमी आउने बिश्वास गरिएको छ ।
जहाँ अहिले बिश्वमा अनलाईन भोट हाल्ने परिकल्पनाहरु गरिदैंछ, त्यस्तो अवस्थामा यस प्रकारको नियमले नेपालमा मतदाताको संख्यामा बृद्धि भएपनि मत खसाल्नेको संख्यामा कमी आउने निश्चित छ ।
निर्वाचन आयोगले गरेको पछिल्लो संसोधनमा नागरिकतामा भएको ठेगाना अनुसार नै मतदान स्थल तय हुने भएकोले निर्वाचनमा मतदान हुने प्रतिशतमा कमी आउने आम जनताको चिन्ताको बिषय बनेको छ । आम मतदाता यस निर्वाचन आयोगले गरेको अदुरदर्शी सोचले गर्दा मतदान गर्नबाट बन्चित हुने देखिन्छ । कारण के हो भन्दा पहिलेको व्यवस्था अनुसार नागरिकताको हिसाबले नभई आफ्नो पायक पर्ने हिसाबले मतदान स्थल चयन गर्न सकिन्थ्यो, जसले गर्दा जो जहाँ बसोबास गरि रहेका थिए सजिलै मतदानमा सहभागी हुन पाउथे । तर अब त्यसो हुन सहज छैन । अब आफ्नो जन्म स्थानमै गई मतदान गर्नुपर्ने व्यवस्था लागू गरिएको छ । यसले काम काजी र अस्थायी बसोबास गर्दै आएका मतदाताहरुलाई निर्वाचन भएको दिन मतदान स्थलमा पुग्न गार्हो हुने छ । कारण निर्वाचनको दिन यातायातको साधन संचालन नहुनु ।
हुनत अहिले पनि निर्वाचन कार्यालयमा मतदाता नमावलीका लागि फोटो खिचाउनेहरुको भिड देखिन्छ । यस बिषयमा निर्वाचन कार्यालयमा फोटो खिच्ने कम्प्युटर अपरेटरलाई प्रश्न गर्दा पहिलेको व्यवस्था खारिज भई सकेको र नयाँ व्यवस्था बमोजिम यहाँ फोटो खिचेर नाम दर्ता गराए पनि नागरिकतामा भएको ठेगाना बमोजिम मतदान केन्द्र तोकिने छ । मतदान केन्द्र मात्रै पनि परिवर्तन गर्नु परे बसाइँसराइको कागजात चाहिने कुरा बताए । जुन झन्झटिलो भएको छ ।
स्थानीय जसको आमाबुबाको मतदान केन्द्र शहरमा नै भएको तर छोराले नमावली समावेस गराउदा गाउँ नै पुग्नु पर्ने बाध्यता छ । एक जना स्थानीय बिजय राउत भन्नू हुन्छ नेताले आफ्नो क्षेत्र छोडेर अन्यत्रबाट चुनाव लडन पाउने, तर जनता बसोबास गर्दै आएको स्थानबाट मतदान गर्न नपाउने यो कहाँको न्याय हो ? यस व्यवस्थालाई स्थानीयहरुले निर्वाचन आयोगको अदुर्दर्शी योजना र मतदान प्रतिशत घटाउने षडयन्त्रको रुपमा लिएका छन ।